Ponieważ uprzednio opisane metody bilansowe są pracochłonne i niewygodne dla osób poddających się badaniom, wykonano sze­reg prób w poszukiwaniu metod dogodniejszych a możliwych do zastosowania u ludzi. Wyniki badań różnych autorów wskazują, że niektóre biochemiczne wskaźniki mogłyby służyć jako pośred­nie parametry określania wartości biologicznej białek bezpośred­nio na człowieka, jak również stanowią one wskaźniki pokrycia zapotrzebowania na białko. Rozważa się tu takie testy jak: po­ziom wolnych aminokwasów i mocznika w surowicy krwi, po­ziom mocznika czy zawartość siarczanów w moczu. Jedną z tych  prób jest powiązanie poziomu wolnych aminokwasów w osoczu lub surowicy krwi po obciążeniu wysokobiałkowym posiłkiem, z jakością tego białka (Mc Laughlan 1963, Morrison 1961, Hill. i Olsen 1963, Smith i Scott 1965, Longenecker i Hause 1959, Gray i wsp. 1960).

Wykazano przy tym również, że znaczny wpływ na po­ziom i wzajemne stosunki aminokwasów we krwi po spożyciu badanego białka, posiada okres poprzedzający doświadczenie; po­ziom białka w diecie spożywanej w tym okresie, czas głodzenia przed podaniem posiłku obciążającego, składniki pozabiałkowe diety.

Różnicę poziomów aminokwasów oznaczonych w surowi­cy krwi po podaniu posiłku obciążającego oraz przed podaniem tego posiłku (po okresie kilkugodzinnego głodzenia) w stosunku do wysokości zapotrzebowania na te aminokwasy, określa się jako współczynnik wykorzystania aminokwasu ograniczającego, oznaczony skrótem PAA.

Wskaźnik ten jest oparty na założeniu, że aminokwasy dostar­czone przez spożyte białko są usuwane z obiegu krwi w tempie proporcjonalnym do zapotrzebowania organizmu na każdy z nich. Aminokwasem ograniczającym w każdym z badanych białek jest ten aminokwas, którego współczynnik PAA w osoczu krwi jest najniższy. Badania były przeprowadzone na psach, szczurach i u ludzi (Longenecker i Hause 1959, Pion 1973).

Poziom mocznika we krwi. Poszukiwanie zależności pomiędzy poziomem mocznika we krwi (pochodzącego z metabolizmu ami­nokwasów diety nie zużytych do syntezy białka ustrojowego) do­wiodły, że istnieje zależność odwrotnie proporcjonalna do war­tości odżywczej białka podanego w diecie. Doświadczenie tego typu na zwierzętach wykonali Puchal i wsp. (1962) oraz Munchow i Bergner (1967).

Zawartość azotu mocznikowego w osoczu krwi jest od­wrotnie proporcjonalna do przyrostu masy ciała i wydajności wzrostowej białka. Jako miarę wartości odżywczej białka zapro­ponowano obliczenie stosunku zawartości mocznika we krwi po­branej po okresie żywienia białkiem badanym, do zawartości mocznika we krwi pobranej po okresie żywienia białkiem stan­dardowym. Jako białko standardowe stosowano pełnowartościo­we białko zwierzęce, np. białko całego jaja kurzego.

Szerokie badania z tego zakresu na szczurach przepro­wadził Eggum (1970), przy użyciu 42 różnych źródeł białka zna­lazł współczynnik korelacji r = 0,99 pomiędzy wskaźnikiem mocznika we krwi a PER. Autor ten, opierając się na otrzyma­nych wynikach, wyraźnie podkreślił konieczność utrzymania sta­łej wysokości spożycia białka, a także przestrzeganie jednako­wego czasu pomiędzy spożyciem ostatniej racji pokarmu a po­braniem krwi do analizy. Podobne wyniki do danych Egguma stwierdzili Munchow i Bergner (1967) oraz Pastuszewska (1967).

Bodwell i Schuster (1974) przeprowadzili badania pozio­mu mocznika we krwi u ludzi, zależnie od jakości podanego biał­ka. Bodwell (1975) wykonał również doświadczenie na 4 osobach żywionych stałą dietą dostarczającą 1 lub 0,7 g białka na 1 kg masy ciała. Po okresie głodu w ciągu nocy, białko testowane po­dawano w ilości 0,45 g lub 0,50 g na 1 kg masy ciała, po czym po 3,5 godzinie po posiłku pobierano krew do analizy. Jako biał­ka standardowego używano białka tuńczyka lub białka całego jaja. Podobne badania u ludzi przeprowdzili Taylor i wsp. (1974) z tym, że badane białko podawano w trzech lub czterech posił­kach. Spożycie białka wahało się w granicach od 0,27 do 0,73 g/kg masy ciała. Współzależność współczynników koncentracji mocz­nika we krwi oznaczonym NPU białek była dobra i wynosiła r = 0,89.

Omówione powyżej badania sugerują przydatność ozna­czania N  mocznikowego w osoczu lub surowicy krwi jako wskaź­nika wartości biologicznej białka. Metoda ta może być bardzo przydatna w badaniach u ludzi. Bodwell uważa, że jednak są nie­zbędne dalsze badania w celu określenia najwłaściwszych dawek badanego białka, wyjaśnienia wpływu innych niż białko skład­ników diet doświadczalnych oraz opracowanie bardziej dokładnej metody oznaczania mocznika w małych próbkach surowicy krwi.

Poziom mocznika w moczu. Wyniki badań na zwierzętach i u lu­dzi przeprowadzonych przez autorów, jak Kiriyama i Iwao (1969), Kiriyama (1970), Bodwell i Schuster (1974), Anderson i wsp. (1969) świadczą o tym, że poziom mocznika wydalonego w mo­czu jest odwrotnie proporcjonalny do wartości biologicznej spo­żywanego białka. Wskaźnik ten może być zastosowany jako bez­pośredni miernik określania wartości biologicznej białka, jednak niezbędne są dalsze badania, w celu ustalenia właściwych wa­runków doświadczalnych. Wysoki współczynnik korelacji r = 0,93 pomiędzy poziomem mocznika w moczu a poziomem mocznika we krwi znalazł Taylor (1974).

Jak wykazały wyniki badań Sławińskiej-Kunachowicz (1970), stosunek koncentracji mocznika do koncentracji kreaty­niny w moczu w danym przedziale wieku (umięśnienie) może być też dobrym wskaźnikiem wartości biologicznej białka.

Poziom siarczanów w moczu. Oznaczanie poziomu siar­czanów w moczu, jako odbicie wysokości spożycia cystyny i me-tioniny (aminokwasów siarkowych) zaproponowali Sabry i wsp. (1965), Kunachowicz i wsp. (1969) oraz Bodwell (1975). Wskaźnik ten mógłby być oznaczony również u ludzi i mógłby odegrać dużą rolę w badaniach nad przyswajalnością tych dwóch amino­kwasów. Właściwa ocena przydatności tego wskaźnika wymaga jednak większej liczby badań.

Podsumowując powyższe, zastosowanie wskaźników bio­chemicznych, takich jak: poziom wolnych aminokwasów lub mocznika we krwi, lub poziom mocznika w moczu i poziom siar­czanów w moczu, stanowią obiecujące metody w badaniach bio­logicznej wartości białka u ludzi, będąc jednocześnie przydatny­mi wskaźnikami w badaniach nad zapotrzebowaniem na białko, prowadzonych równolegle obok oznaczeń bilansu azotowego.