Przydatność wyników badań nad biologiczną oceną jakości białka dla człowieka z doświadczeń na szczurach
Relacje pomiędzy ilościowym zapotrzebowaniem na aminokwasy egzogenne pomiędzy szczurami laboratoryjnymi a człowiekiem, w różnych okresach rozwoju fizjologicznego, były przedmiotem rozważań szeregu Komisji Ekspertów FAO (1965, 1973), PAG (1974), jak również Komisji Żywności i Żywienia Akademii Nauk USA (NAS 1974). Różnice w ilościowym zapotrzebowaniu na białko pomiędzy człowiekiem a szczurem, polegają przede wszystkim na znacznie wyższej proporcji zapotrzebowania na białko na potrzeby bytowe (utrzymanie równowagi azotowej) w stosunku do potrzeb na przyrastanie tkanek w okresie wzrastania w dużym organizmie człowieka w porównaniu do małego zwierzęcia, jakim jest szczur.
Według Rakowskiej i wsp. (1970) oraz Waterlow i wsp. (1967, 1968) tempo syntezy białka przypadające na jednostkę masy ciała u człowieka jest sześciokrotnie niższe w porównaniu do tempa syntezy w tkankach szczura. Jeżeli jednak tempo syntezy białka u porównywanych organizmów przeliczyć na tzw. metaboliczną masę ciała (kg masy ciała podniesiony do potęgi 0,75) stosunek tempa syntezy białka u człowieka do tempa syntezy u szczura będzie tylko 1,7 raza niższy.
Z powyższych stwierdzeń można wyciągnąć wniosek, że maksymalna wydajność wykorzystania aminokwasów do syntezy białka własnych tkanek, co jest właściwie miarą biologicznej wartości podanego białka, u porównywanych organizmów będzie podobna przy ograniczeniu spożycia białka, tj. w tych warunkach, gdy zawartość któregoś z aminokwasów egzogennych będzie ograniczała możliwości syntezy białka.
Z licznych prac wiadomo (Miller, Bender 1955, Miller i Payne 1964, Rafalski 1967, Bressani 1973), że wydajność wykorzystania białka dla syntezy białka w ustroju; zarówno szczurów, jak i dzieci, spada wraz z wysokością jego spożycia. Warunkiem zatem uzyskania porównywalnych wyników biologicznej oceny białka z badań na odległych sobie gatunkach jest badanie wydajności wykorzystania białka przy ograniczonym spożyciu, poniżej optimum dla wzrostu szczurów lub w zakresie lekko ujemnego do lekko dodatniego bilansu azotowego zarówno u szczurów, jak i u ludzi.
Inną kategorię rozważań stanowią badania tzw. wartości żywieniowej wg nomenklatury użytej przez Bressaniego (1973) lub itiżw. procentu operatywnego wykorzystania białka (NPUop) zaproponowanego przez Platta, Millera i Payna (1961) do oceny na szczurach wartości diet odpowiadających swym składem spożycia grup ludności. W tych przypadkach procent wykorzystania białka przy niewystandardowanych jego poziomach oraz przy różnej zawartości innych składników diety, nie jest miarą wartości biologicznej białka tych diet sensu stricto. W tych warunkach przenoszenie wyników z badań na szczurach może mieć wartość wątpliwą.